योगासने प्रकार: यादी कशी मांडली आहे
ही योगासने माहिती सात प्रकारांत विभागली आहे, जशी एखाद्या योगासने चार्ट मध्ये दिसते. प्रत्येक प्रकारात सोपी आसने आधी आणि कठीण आसने नंतर आहेत:
- उभी आसने: ताडासन, वृक्षासन, त्रिकोणासन, वीरभद्रासन. योगासने उभे प्रकार म्हणून ओळखली जाणारी ही आसने पायांची ताकद आणि तोल वाढवतात.
- बसून करायची आसने: सुखासन, वज्रासन, पद्मासन, पश्चिमोत्तानासन आणि पीळ देणारी आसने.
- पोटावर व गुडघ्यांवर करायची आसने: भुजंगासन, शलभासन, मार्जारासन, अधोमुख श्वानासन.
- पाठीवर झोपून करायची आसने: शवासन, सेतुबंधासन, पवनमुक्तासन, विपरीत करणी.
- मागे वाकण्याची व नितंब मोकळे करणारी आसने: उष्ट्रासन, चक्रासन, राजकपोतासन.
- संतुलन व हातांवरील आसने: बकासन, वसिष्ठासन, मयूरासन.
- विपरीत आसने: शीर्षासन, सर्वांगासन, हलासन.
प्रत्येक आसनासोबत एका ओळीत त्याचा मुख्य फायदा दिला आहे, म्हणजे योगासने प्रकार व फायदे एका नजरेत दिसतात. नावे मराठी लिपीत आहेत आणि संस्कृत नाव वेगळे दाखवले आहे.
फोटोऐवजी 3D आकृती
अनेक जण योगासने फोटो किंवा योग आसन फोटो शोधतात, पण फोटोत आसन फक्त एकाच बाजूने दिसते. येथे प्रत्येक आसन 3D आकृती करून दाखवते. ती ओढून तुम्ही बाजूने, मागून किंवा वरून पाहू शकता, त्यामुळे गुडघा कुठे आहे आणि पाठ सरळ आहे का हे स्पष्ट कळते. आसन उघडल्यावर मराठी आवाज पायऱ्या सांगतो आणि श्वासाची लय देतो.
योगासने प्रकार मराठी माहिती व फोटो एकत्र हवे असतील तर हीच यादी वापरा: नाव, फायदा आणि 3D दृश्य एकाच ठिकाणी आहेत. प्रत्येक आसनाचे सविस्तर पान इंग्रजीत आहे, उदाहरणार्थ भुजंगासन (इंग्रजी) किंवा वृक्षासन (इंग्रजी). संपूर्ण इंग्रजी यादी येथे आहे.
नवशिक्यांनी आसने कशी निवडावीत
सुरुवातीला प्रत्येक प्रकारातून एक-दोन सोपी आसने निवडा: उभ्या आसनांतून ताडासन आणि वृक्षासन, बसून वज्रासन आणि बद्ध कोणासन, पोटावर भुजंगासन आणि मकरासन, पाठीवर सेतुबंधासन आणि शवासन. बद्ध कोणासनाला फुलपाखरू आसनही म्हणतात. फुलपाखरू योगाचे फायदे म्हणजे आतील मांड्या आणि जांघ हळूवार ताणल्या जातात.
एका सरावात उभी, बसून, पोटावर आणि पाठीवर असा क्रम ठेवा आणि शेवट शवासनाने करा. प्रत्येक आसनात तीन ते पाच श्वास थांबा. आसने जोडून स्वतःचा क्रम बनवायचा असल्यास सिक्वेन्स बिल्डर वापरा, किंवा तयार सत्रांसाठी मार्गदर्शित सराव पाहा. योगाचे फायदे आणि सुरुवात कशी करावी हे मराठी मुखपृष्ठावर आहे.
उद्देशानुसार आसने
योगासने शिकण्याचे हेतू वेगवेगळे असतात, म्हणून उद्देशानुसार आसने निवडणे सोपे पडते:
- पाठ मोकळी करण्यासाठी: मार्जारासन आणि बिटिलासन, भुजंगासन, सेतुबंधासन.
- तोल आणि एकाग्रतेसाठी: वृक्षासन, नटराजासन, वीरभद्रासन तीन.
- पोटाच्या स्नायूंच्या ताकदीसाठी: फलकासन, नौकासन, उत्तानपादासन.
- पचनासाठी: वज्रासन, पवनमुक्तासन.
- विश्रांतीसाठी: बालासन, विपरीत करणी, शवासन.
एखाद्या आजारासाठी योग शोधत असाल तर आरोग्यासाठी योग (इंग्रजी) या पानावर प्रत्येक त्रासासाठी वेगळे मार्गदर्शित सत्र आहे. तरीही औषधोपचार डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच बदला.
आसने करताना सुरक्षितता
आसनात ताण जाणवणे ठीक आहे, वेदना नाही. मान, गुडघे आणि कंबर यांची विशेष काळजी घ्या आणि कोणतेही आसन झटका देऊन करू नका. शीर्षासन, सर्वांगासन, हलासन आणि हातांवरील संतुलनाची आसने चांगल्या सरावानंतरच करा. गरोदरपण, हृदयविकार, उच्च रक्तदाब किंवा नुकतीच झालेली शस्त्रक्रिया असल्यास आसने सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
योगासनांचे मुख्य प्रकार कोणते?
येथे आसने सात प्रकारांत आहेत: उभी, बसून, पोटावर व गुडघ्यांवर, पाठीवर, मागे वाकण्याची व नितंब मोकळे करणारी, संतुलन व हातांवरील, आणि विपरीत आसने. प्रत्येक प्रकार शरीराच्या वेगळ्या भागावर काम करतो.
नवशिक्यांसाठी सोप्या योगासनांची नावे कोणती?
ताडासन, वृक्षासन, वज्रासन, सुखासन, मार्जारासन, भुजंगासन, सेतुबंधासन, बालासन आणि शवासन ही सुरुवातीसाठी सोपी आसने आहेत. ही योगासने नावे यादीत 3D दृश्य आणि मराठी सूचनांसह आहेत.
योगासन फोटोपेक्षा 3D आकृती का उपयोगी आहे?
फोटो आसनाची एकच बाजू दाखवतो. 3D आकृती तुम्ही फिरवू शकता, त्यामुळे पाय, पाठ आणि हातांची स्थिती प्रत्येक बाजूने दिसते. आवाज पायऱ्या सांगतो, म्हणून आसन बरोबर करणे सोपे जाते.
रोज किती आसने करावीत?
नवशिक्यांसाठी आठ ते दहा आसने पुरेशी आहेत, प्रत्येक आसनात काही श्वास थांबून. आसनांची संख्या वाढवण्यापेक्षा ती नीट करणे महत्त्वाचे आहे.
शीर्षासन कधी सुरू करावे?
खांदे, पाठ आणि पोटाचे स्नायू पुरेसे मजबूत झाल्यावर, आणि शक्य असल्यास अनुभवी शिक्षकाच्या देखरेखीखाली. मानेचा त्रास, उच्च रक्तदाब किंवा डोळ्यांचे विकार असल्यास आणि गरोदरपणात शीर्षासन करू नका.