पूर्वोत्तानासन (Upward Plank Pose) टप्प्याटप्प्याने कसे करावे
- पाय सरळ ठेवून दंडासनात बसा. हात नितंबांपासून साधारण एका हाताच्या अंतरावर मागे जमिनीवर ठेवा, खांद्यांइतके अंतर ठेवून, बोटे पायांच्या दिशेला.
- थोडे मागे हातांवर झुका आणि टाचा जमिनीवर दाबा.
- श्वास घ्या आणि हात व पाय दाबून नितंब उचला, जोपर्यंत खांद्यांपासून टाचांपर्यंत शरीर एका सरळ रेषेत येत नाही.
- पायाची बोटे मॅटकडे ताणा आणि तळवे खाली टेकवण्याचा प्रयत्न करा. नितंब उंच राहावेत म्हणून मांड्या आणि ग्लूट्स घट्ट करा.
- हात सरळ ठेवा पण कोपरांत थोडी सैलता ठेवा, आणि खांदे थेट मनगटांवर ठेवा.
- हनुवटी थोडी आत ठेवा, किंवा मान आरामात असेल तरच डोके मागे सोडा. 15–30 सेकंद राहा.
- श्वास सोडा आणि हळूहळू नितंब जमिनीवर टेकवा. मनगटे झटका आणि काही श्वास दंडासनात बसा.
फायदे आणि खबरदारी
फायदे
- ग्लूट्स, हॅमस्ट्रिंग आणि कण्यालगतचे स्नायू मजबूत होतात
- ट्रायसेप्स, खांदे आणि मनगटांत ताकद येते
- छाती, खांद्यांचा पुढचा भाग आणि घोट्यांचा पुढचा भाग ताणला जातो
- पुढे झुकलेले खांदे आणि पुढे आलेले डोके यांचा परिणाम कमी करते, ज्यामुळे शरीरस्थिती सुधारते
- बसून पुढे वाकण्याच्या आसनांनंतर नैसर्गिक प्रति-आसन म्हणून उपयोगी
- शरीर एका लांब रेषेत धरण्यासाठी कोअरला प्रशिक्षण मिळते
या स्थितीत टाळा किंवा बदल करून करा
- मनगटाला दुखापत किंवा कार्पल टनेल सिंड्रोम — मुठी करा, तळहातांच्या टाचांखाली वेज ठेवा, किंवा कोपरांवर हे आसन करून पाहा
- खांद्याला दुखापत, विशेषतः खांद्याच्या पुढच्या भागाला — गुडघे वाकवून रिव्हर्स टेबल-टॉप करा किंवा टाळा
- मानेला दुखापत — हनुवटी आत ठेवा आणि डोके मागे सोडू नका
- कोपर लॉक होत असतील किंवा जास्त ताणले जात असतील — हातांत थोडासा वाक ठेवा
- गर्भावस्थेचे पुढचे महिने — टाळा, किंवा प्रसूतीपूर्व योग शिक्षक सहमत असतील तरच सौम्य रिव्हर्स टेबल-टॉप करा
कोणत्या आरोग्य समस्यांसाठी हे आसन केले जाते
पूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजीत)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
पूर्वोत्तानासन म्हणजे काय आणि त्याचे फायदे कोणते?
पूर्वोत्तानासन (upward plank किंवा reverse plank) हे असे आसन आहे ज्यात बसलेल्या स्थितीतून नितंब उचलून शरीर सरळ रेषेत आणले जाते. हे ग्लूट्स, हॅमस्ट्रिंग, पाठ, हात आणि खांदे मजबूत करते आणि छाती व खांद्यांचा पुढचा भाग ताणते.
रिव्हर्स प्लँकमध्ये कोणते स्नायू काम करतात?
मुख्यतः ग्लूट्स, हॅमस्ट्रिंग आणि पाठीचे स्नायू, तसेच ट्रायसेप्स, खांद्यांचा मागचा भाग आणि कोअर. यामुळे छाती आणि खांद्यांचा पुढचा भागही ताणला जातो.
रिव्हर्स प्लँकमध्ये किती वेळ राहावे?
नवशिके 15–20 सेकंद राहून 2–3 वेळा पुन्हा करू शकतात. हळूहळू 30–60 सेकंदांपर्यंत वाढवा, आणि नितंब खाली येऊ लागताच खाली या.
पूर्वोत्तानासनात बोटे कोणत्या दिशेला असावीत?
पारंपरिक प्रकारात पायांच्या दिशेला. मनगटे किंवा खांद्यांवर ताण जाणवत असेल तर ती थोडी बाहेर वळवा.
पाठदुखीसाठी रिव्हर्स प्लँक चांगले आहे का?
पाठदुखी सौम्य आणि स्थिर असेल तर गुडघे वाकवलेला रिव्हर्स टेबल-टॉप कण्याला आधार देणारे स्नायू मजबूत करायला मदत करू शकतो. त्रास वाढलेला असताना किंवा दुखत असल्यास टाळा आणि फिजिओथेरपिस्टला विचारा.
रिव्हर्स प्लँक आणि प्लँक यांत फरक काय?
प्लँकमध्ये चेहरा जमिनीकडे असतो आणि शरीराच्या पुढच्या भागावर काम होते. रिव्हर्स प्लँकमध्ये चेहरा छताकडे असतो आणि शरीराच्या मागच्या भागावर काम होते, सोबत छाती आणि खांदे ताणले जातात.
पूर्वोत्तानासन या नावाचा अर्थ काय?
यात तुम्ही प्लँकसारख्या सरळ रेषेत वरच्या दिशेला तोंड करता, म्हणून इंग्रजीत upward plank म्हणतात. संस्कृत नाव पूर्वोत्तानासन म्हणजे "पूर्वेचा तीव्र ताण" — इथे पूर्व म्हणजे शरीराची पुढची बाजू.
हे पान सामान्य माहितीसाठी आहे. तुम्ही गर्भवती असाल, आजार किंवा दुखापत असेल तर योग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेदना, चक्कर किंवा धाप लागल्यास थांबा.








