योगनिद्रासन (Yogic Sleep Pose) टप्प्याटप्प्याने कसे करावे
- आधी नीट वॉर्म-अप करा: नितंब उघडणारी आसने, हॅमस्ट्रिंग स्ट्रेच आणि किमान एका बाजूने एकपाद शीर्षासन. घडी केलेल्या ब्लँकेटवर पाठीवर झोपा.
- दोन्ही गुडघे छातीकडे आणा आणि बरगड्यांच्या बाहेरून रुंद उघडू द्या. पावलांच्या बाहेरच्या कडा धरा.
- एकावेळी एक पाय डोक्यामागे न्या: डोके थोडे उचला, गुडघ्याचा मागचा भाग खांद्यावरून सरकवा आणि पाय मानेमागे टेकवा.
- दुसरा पायही तसाच डोक्यामागे न्या आणि घोटे मानेमागे एकमेकांत अडकवा.
- हात पायांभोवती गुंडाळा, किंवा पारंपरिक प्रकारात पाठीमागून हात गुंफा. डोके ओलांडलेल्या घोट्यांवर टेकवा.
- पाठीच्या बरगड्यांमध्ये 3–5 हळू श्वास (सुमारे 20 सेकंद) घ्या. चेहरा आणि घसा सैल ठेवा.
- घोटे सोडवा, डोके उचला आणि एक पाय, मग दुसरा पाय खाली आणा. गुडघे वाकवून शवासनात विश्रांती घ्या.
फायदे आणि खबरदारी
फायदे
- हॅमस्ट्रिंग्स, ढुंगणाचे स्नायू आणि कंबरेला अतिशय खोल ताण मिळतो
- जवळजवळ कोणत्याही आसनापेक्षा जास्त नितंब बाहेरच्या दिशेने उघडतात
- दबलेल्या स्थितीत शांत, स्थिर श्वास आवश्यक असल्याने एकाग्रता वाढते
- पोट दुमडले व दाबले जाते; पारंपरिकरीत्या पचनाला चालना देते असे मानले जाते
- अष्टांग इंटरमिजिएट सिरीजचे शिखर आसन, ज्यात वर्षानुवर्षांचा नितंब व हॅमस्ट्रिंगचा सराव एकत्र येतो
या स्थितीत टाळा किंवा बदल करून करा
- नवशिक्यांसाठी नाही — दोन्ही बाजूंनी एकपाद शीर्षासन सहज जमल्यानंतरच
- गर्भधारणा, हर्निया किंवा नुकतीच पोटाची शस्त्रक्रिया — टाळा
- हर्निएटेड डिस्क, सायटिका, नुकतीच पाठीची दुखापत किंवा मानेचा त्रास — टाळा; कणा आणि मान खूप वाकतात
- गुडघा, नितंब किंवा जांघेची दुखापत, आणि कोणतीही हिप रिप्लेसमेंट — टाळा
- उच्च रक्तदाब, हृदयरोग किंवा काचबिंदू — पोट आणि छाती दाबली जाते; डॉक्टरांना विचारा आणि खात्री नसल्यास टाळा
- पाय कधीही जबरदस्तीने डोक्यामागे नेऊ नका किंवा हाताने ओढू नका; तीव्र वेदना झाल्यास लगेच बाहेर या
पूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजीत)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
योगनिद्रासन म्हणजे काय?
योगनिद्रासन, किंवा योगिक स्लीप पोझ, हे प्रगत आसन आहे ज्यात तुम्ही पाठीवर झोपून दोन्ही पाय डोक्यामागे नेता, घोटे ओलांडता आणि हात पायांभोवती किंवा पाठीमागे गुंडाळता.
योगनिद्रासन आणि योगनिद्रा एकच आहेत का?
नाही. योगनिद्रासन हे खूप लवचिकता लागणारे आसन आहे. योगनिद्रा ही शवासनात स्थिर झोपून केली जाणारी मार्गदर्शित विश्रांती आहे आणि ती कोणीही करू शकतो.
नवशिके योगनिद्रासन करू शकतात का?
नाही. यासाठी खूप उघडे नितंब व हॅमस्ट्रिंग्स आणि साधारणपणे अनेक वर्षांचा सराव लागतो. नवशिके शिक्षकाच्या मार्गदर्शनाखाली हॅपी बेबी पोझ किंवा एका पायाचा प्रकार करून पाहू शकतात.
योगनिद्रासनासाठी आधी काय जमायला हवे?
दोन्ही बाजूंनी सहज एकपाद शीर्षासन, सपाट कूर्मासन, सोपे हलासन आणि खोल वाकलेल्या स्थितीत शांत श्वास.
योगनिद्रेचे फायदे काय आहेत?
अभ्यासांनुसार योगनिद्रेमुळे काही लोकांचा ताण कमी होऊ शकतो आणि झोपेचा दर्जा सुधारू शकतो. यात खोल विश्रांती, शरीराचे निरीक्षण (बॉडी स्कॅन), हळू श्वास आणि संकल्प यांचा समावेश असतो.
झोपेसाठी योगनिद्रासन चांगले आहे का?
खरे तर नाही; हे कष्टाचे आसन आहे. झोपेसाठी बालासन, विपरीत करणी, सौम्य पिळ आणि शवासन, किंवा मार्गदर्शित योगनिद्रा निवडा.
योगनिद्रासन कोणी करू नये?
गर्भवती स्त्रिया, आणि हर्निया, डिस्कचा त्रास, मान, गुडघा किंवा नितंबाची दुखापत, हिप रिप्लेसमेंट, किंवा नियंत्रणात नसलेला रक्तदाब वा हृदयरोग असणाऱ्यांनी.
हे पान सामान्य माहितीसाठी आहे. तुम्ही गर्भवती असाल, आजार किंवा दुखापत असेल तर योग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेदना, चक्कर किंवा धाप लागल्यास थांबा.








