वृश्चिकासन (स्कॉर्पियन पोज) टप्प्याटप्प्याने कसे करावे
- डॉल्फिन, भुजंगासन, उष्ट्रासन आणि पिंच मयूरासनाच्या काही फेऱ्यांनी शरीर नीट तयार करा. वृश्चिकासन सरावातील शेवटचे आसन असते, कधीही पहिले नाही.
- गुडघ्यांवर बसा आणि पुढचे हात मॅटवर ठेवा — खांद्यांइतक्या अंतरावर, समांतर, कोपर खांद्यांखाली आणि तळहात सपाट.
- पाय कोपरांकडे चालवत आणा, एक पाय उचला आणि नियंत्रणाने उडी घेऊन पिंच मयूरासनात या. पाय सरळ वर ठेवून तोल सांभाळा.
- पुढचे हात जमिनीवर घट्ट दाबा, डोके उचला आणि दोन हातांच्या मधोमध समोर पाहा.
- हळूहळू गुडघे वाकवा आणि पाय डोक्याकडे खाली येऊ द्या; संपूर्ण पाठ कमानीसारखी वाकवा, तर खांदे जमीन दूर ढकलत राहू द्या.
- 2–4 श्वास (सुमारे 10 सेकंद) समान श्वास घेत थांबा.
- पाय पुन्हा सरळ करून पिंच मयूरासनात या, मग एकेक पाय मॅटवर खाली आणा. बालासनात विश्रांती घ्या.
फायदे आणि खबरदारी
फायदे
- खांदे, हात आणि पाठीचा वरचा भाग मजबूत होतो
- छाती, पोट आणि कंबरेच्या पुढील स्नायूंना खोल ताण मिळतो
- श्रमाच्या स्थितीत तोल, शरीरावरील नियंत्रण आणि एकाग्रता वाढते
- मागे वाकलेली स्थिती धरून ठेवणारे पाठीच्या कण्याजवळचे स्नायू मजबूत होतात
- अनुभवी साधकांसाठी उलटे आसन आणि मागे वाकणे या दोन्ही कौशल्यांचा मेळ घालते
या स्थितीत टाळा किंवा बदल करून करा
- उच्च रक्तदाब, हृदयरोग, काचबिंदू, रेटिना सरकणे किंवा डोळ्यांची अलीकडील शस्त्रक्रिया — उलटी आसने नकोत
- गर्भावस्था, अपस्मार (फिट्स), किंवा मायग्रेनचा त्रास चालू असताना
- पाठीची दुखापत, डिस्कचा त्रास, स्पॉन्डिलोलिस्थेसिस किंवा स्पायनल स्टेनोसिस — खोल कमानीमुळे कंबरेवर दाब येतो
- खांदा, मान किंवा कोपराची दुखापत, किंवा ऑस्टियोपोरोसिस
- भिंतीपासून दूर किमान 30 सेकंद पिंच मयूरासन धरता येत नसेल, तर तुम्ही अजून वृश्चिकासनासाठी तयार नाही
पूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजीत)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
वृश्चिकासन म्हणजे काय?
वृश्चिकासन हे खोल मागे वाकण्यासह केलेले कोपरांवरचे किंवा हातांवरचे प्रगत संतुलन आहे, ज्यात गुडघे वाकतात आणि पाय विंचवाच्या नांगीप्रमाणे डोक्याकडे येतात.
वृश्चिकासनात कसे जायचे?
पिंच मयूरासनातून पुढचे हात खाली दाबा, डोके उचला, गुडघे वाकवा आणि खांदे जमीन दूर ढकलत असताना पाय हळूहळू डोक्याकडे येऊ द्या. आधी भिंतीजवळ शिका.
वृश्चिकासन शिकायला किती वेळ लागतो?
बहुतेकांना काही महिने किंवा वर्षे लागतात, कारण आधी स्थिर पिंच मयूरासन आणि वेदनारहित खोल मागे वाकणे जमायला हवे. स्वतःच्या गतीने प्रगती करा.
वृश्चिकासनाचे फायदे काय आहेत?
यामुळे खांदे, हात आणि पाठ मजबूत होतात, छाती, पोट आणि कंबरेच्या पुढील स्नायूंना ताण मिळतो, आणि तोल व एकाग्रता वाढते. हे उपचारात्मक आसन नाही.
वृश्चिकासन सुरक्षित आहे का?
फक्त आवश्यक तयारी असलेल्या अनुभवी, निरोगी साधकांसाठी. उच्च रक्तदाब, हृदय किंवा डोळ्यांचे आजार, गर्भावस्था, किंवा पाठ, मान किंवा खांद्याच्या दुखापतीत ते सुरक्षित नाही.
वृश्चिकासन या नावाचा अर्थ काय?
वृश्चिकासन (Vrischikasana). "वृश्चिक" म्हणजे विंचू; पायांचा आकार विंचवाच्या उचललेल्या नांगीसारखा दिसतो म्हणून हे नाव.
अर्ध वृश्चिकासन म्हणजे काय?
हा सोपा प्रकार आहे — सहसा भिंतीजवळ थोडे मागे वाकून केलेले अर्ध वृश्चिकासन, किंवा तीन पायांच्या अधोमुख श्वानासनातून केलेला 'स्कॉर्पियन डॉग'. यातून कमी धोक्यात तीच ताकद तयार होते.
हे पान सामान्य माहितीसाठी आहे. तुम्ही गर्भवती असाल, आजार किंवा दुखापत असेल तर योग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेदना, चक्कर किंवा धाप लागल्यास थांबा.
