अनंतासन (साइड-रिक्लाइनिंग लेग लिफ्ट) टप्प्याटप्प्याने कसे करावे
- उजव्या कुशीवर झोपा; डोक्यापासून टाचांपर्यंत शरीर एका सरळ रेषेत ठेवा. दोन्ही पावले वर (शरीराकडे) वळवा.
- उजवा कोपर वाकवून डोक्याच्या पलीकडे जमिनीवर ठेवा आणि डोके उजव्या हातावर टेकवा. मान किंवा खांदा दुखत असेल तर डोके पसरलेल्या हातावरच ठेवा.
- उजव्या पावलाची बाहेरची कड आणि उजवे नितंब जमिनीवर दाबा, म्हणजे तुम्ही मागे किंवा पुढे घरंगळणार नाही.
- डावा गुडघा छातीकडे वाकवा आणि डाव्या हाताच्या पहिल्या दोन बोटांनी व अंगठ्याने डाव्या पायाचा अंगठा धरा.
- श्वास घेत डावा पाय छताकडे सरळ करा; नितंब एकावर एक सरळ ठेवा. पाय सरळ होत नसेल तर पावलाभोवती पट्टा वापरा.
- 3–5 श्वास (सुमारे 20 सेकंद) थांबा; नजर समोर आणि छाती उघडी ठेवा.
- श्वास सोडत गुडघा वाकवा, अंगठा सोडा आणि पाय खाली आणा. पाठीवर वळा, मग डाव्या कुशीवर झोपून पुन्हा करा.
फायदे आणि खबरदारी
फायदे
- उचललेल्या पायाच्या मांडीचे मागचे स्नायू (हॅमस्ट्रिंग) आणि आतली मांडी ताणली जाते
- नितंबाच्या बाजूचे स्नायू (ग्लुटियस मीडियस) आणि कमरेची बाजू मजबूत होते
- अरुंद आधारावर संतुलन आणि एकाग्रतेचा सराव होतो, पडण्याचा धोका कमी असतो
- साइड प्लँक आणि उभे राहून पायाचा अंगठा धरण्याच्या आसनांसाठी नितंब मोकळे होतात
- ओटीपोट आणि पाठीचा कणा कसे एका रेषेत आहेत याची जाणीव वाढते
या स्थितीत टाळा किंवा बदल करून करा
- मान किंवा खांदेदुखी — डोके हातावर न ठेवता खालच्या हातावर किंवा उशीवर टेकवा
- हॅमस्ट्रिंग किंवा जांघेत ताण — उचललेला गुडघा वाकलेला ठेवा किंवा पट्टा वापरा आणि पाय कमी उचला
- हिप रिप्लेसमेंट — पाय इतका बाजूला उचलण्यापूर्वी सर्जनला विचारा
- गर्भावस्थेत ओटीपोटाच्या हाडांची (पेल्विक गर्डल) वेदना — पाय लांब बाजूला उचलणे टाळा; कुशीवर झोपून थोडेसे पाय उचलणे सहसा जास्त आरामदायक असते
- अचानक अशक्तपणा, बधिरपणा किंवा पाय उचलता न येणे ही ताठरपणाची नव्हे तर वैद्यकीय समस्या आहे — डॉक्टरांना भेटा
पूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजीत)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
अनंतासनाचे फायदे काय आहेत?
हे आसन हॅमस्ट्रिंग आणि आतल्या मांड्या ताणते, नितंब व कमरेची बाजू मजबूत करते आणि संतुलन व एकाग्रता वाढवते. साइड प्लँक आणि उभे राहून अंगठा धरण्याच्या आसनांसाठीही ते तयारी करून देते.
अनंतासनाला विष्णू शयनासन का म्हणतात?
अनंत म्हणजे तो अंतहीन शेषनाग ज्याच्या वेटोळ्यांवर विष्णू विश्रांती घेतात. विष्णूंना अनेकदा एका हातावर डोके टेकवून पहुडलेले दाखवले जाते, तीच ठेवण या आसनात आहे.
कुशीवर झोपून पाय उचलल्याने कोणते स्नायू काम करतात?
मुख्यतः नितंबाच्या बाजूचे ग्लुटियस मीडियस आणि मिनिमस, तसेच टेन्सर फॅशिया लॅटी. अनंतासनात उचललेल्या पायाचे हॅमस्ट्रिंग आणि आतली मांडीही ताणली जाते.
अनंतासनात मी सारखा मागे का घरंगळतो?
पाय उचलताना वरचे नितंब मागे पडते. खालच्या पावलाची बाहेरची कड खाली दाबा, नितंब एकावर एक ठेवा किंवा पाठ भिंतीला टेकवून सराव करा.
नवशिक्यांसाठी अनंतासन योग्य आहे का?
हो, थोडे बदल करून: डोके हातावर टेकवा, उचललेला गुडघा वाकवा किंवा पट्टा वापरा. पूर्ण आसन हळूहळू जमते.
गर्भावस्थेत अनंतासन करू शकतो का?
गर्भावस्थेत कुशीवर झोपणे अनेकदा आरामदायक असते, पण पाय लांब बाजूला उचलल्याने ओटीपोटावर ताण येऊ शकतो. पाय थोडाच उचला, पेल्विक गर्डल वेदना असल्यास टाळा आणि मिडवाइफ/डॉक्टरांना विचारा.
झोपून पाय उचलता येत नसेल तर काळजी करावी का?
समस्या नवीन किंवा अचानक आलेली असेल तर हो — डॉक्टरांना भेटा. ताठर हॅमस्ट्रिंगमुळे पाय किती उंच जातो यावर मर्यादा येते, पण पाय अजिबात उचलता न येणे असे त्यामुळे होत नाही.
हे पान सामान्य माहितीसाठी आहे. तुम्ही गर्भवती असाल, आजार किंवा दुखापत असेल तर योग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेदना, चक्कर किंवा धाप लागल्यास थांबा.








