પવનમુક્તાસન (Wind-Relieving Pose) સ્ટેપ બાય સ્ટેપ કેવી રીતે કરવું
- પગ સીધા અને હાથ બાજુમાં રાખીને પીઠ પર સૂઈ જાઓ.
- શ્વાસ છોડતાં બંને ઘૂંટણ વાળીને છાતી તરફ લાવો.
- હાથ નળા ફરતે વીંટાળો કે ઘૂંટણ પકડો, અને જાંઘને હળવેથી પેટ તરફ ભેટો. નિતંબ અને કમર મેટ પર રાખો.
- ગરદનને આરામદાયક લાગે તો શ્વાસ લો, પછી શ્વાસ છોડતાં માથું ઉપાડીને દાઢી ઘૂંટણ તરફ લાવો.
- 3–5 ધીમા શ્વાસ (20–30 સેકન્ડ) રહો. દરેક શ્વાસ લેતી વખતે પેટ જાંઘ સામે હળવેથી દબાતું અનુભવો.
- પહેલાં માથું નીચે લાવો, પછી હાથ છોડીને પગ ધીમે ધીમે સીધા કરો. થોડા શ્વાસ આરામ કરી 2–3 વાર પુનરાવર્તન કરો.
ફાયદા અને સાવચેતીઓ
ફાયદા
- પેટ પર હળવું દબાણ આપે છે, જે ફસાયેલો ગેસ છૂટવામાં અને પેટ ફૂલવું ઓછું કરવામાં મદદ કરી શકે
- કમર, નિતંબ અને કૂલાને ખેંચે છે
- બેઠા પછી કે પાછળ વળવાનાં આસનો પછી કમરની જકડન ઓછી કરે છે
- કબજિયાત, પાચન અને કમરના દુખાવા માટેના યોગ ક્રમમાં વપરાય છે
- શ્વાસ ધીમો કરે છે અને ઊંઘ પહેલાં મનને શાંત કરવામાં મદદ કરે છે
- માથું ઉપાડવાથી પેટના સ્નાયુને હળવું કામ મળે છે
આ સ્થિતિમાં ન કરો અથવા ફેરફાર સાથે કરો
- ગર્ભાવસ્થા — ઘૂંટણ પેટમાં ન દબાવો; પ્રથમ ત્રિમાસિક પછી ચત્તા સૂવાનું ટાળો અને મિડવાઇફને પૂછો
- તાજેતરની પેટની સર્જરી, હર્નિયા કે તીવ્ર પેટનો દુખાવો — તબીબી સલાહની રાહ જુઓ
- ગરદનનો દુખાવો કે સર્વાઇકલ સ્પોન્ડિલોસિસ — માથું જમીન પર રાખો
- ડિસ્કની તકલીફ કે ઑસ્ટિયોપોરોસિસ — માથું નીચે રાખો અને કરોડને ક્યારેય જોરથી ગોળ ન કરો; આગળ વળવાથી કમર કે પગનો દુખાવો વધે તો છોડી દો
- ઘૂંટણનો દુખાવો — ઘૂંટણ પર નહીં, જાંઘની પાછળથી પકડો
- ખાલી પેટે અભ્યાસ કરો, જમ્યા પછી તરત નહીં
કઈ આરોગ્ય સમસ્યાઓમાં આ આસન કરાય છે
Back Pain · Knee Replacement Recovery · Sciatica · Spinal Stenosis · Spondylolisthesis · Degenerative Disc Disease · Belly Fat · Uric Acid and Gout · Kidney Stones · Period Pain and Menstrual Cramps · Endometriosis · Grief and Loss · Sleep and Insomnia · Shift Work and Night-Shift Sleep · Restless Legs Syndrome · Digestion · Constipation · IBS · Gas and Bloating · Piles (Hemorrhoids) · Varicose Veins
સંપૂર્ણ ગાઇડ વાંચો (અંગ્રેજીમાં)
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
પવનમુક્તાસન શેના માટે સારું છે?
તે પેટ પર હળવું દબાણ આપે છે, જે ફસાયેલો ગેસ છૂટવામાં અને પેટ ફૂલવું ઓછું કરવામાં મદદ કરી શકે, અને કમર તથા નિતંબને ખેંચે છે. ઊંઘ પહેલાં તે શાંત કરનારું આસન પણ છે.
પવનમુક્તાસન કેટલો સમય રાખવું?
20–60 સેકન્ડ રાખો અને 2–3 વાર પુનરાવર્તન કરો. શરૂઆત કરનારા 3–5 શ્વાસ રાખીને વચ્ચે આરામ કરી શકે.
શું પવનમુક્તાસન કબજિયાતમાં મદદ કરે?
પાણી, રેસાયુક્ત ખોરાક અને પ્રવૃત્તિ સાથેના ક્રમના ભાગ રૂપે તે ગેસ અને મંદ પાચનની અસ્વસ્થતા ઓછી કરી શકે. તે મૂળ કારણની સારવાર નથી કરતું, તેથી કબજિયાત લાંબી ચાલે કે દુખાવો થાય તો ડૉક્ટરને મળો.
જમ્યા પછી પવનમુક્તાસન કરી શકાય?
ખાલી પેટે કે જમ્યાના બે-ત્રણ કલાક પછી કરવું વધુ સારું. ભરેલા પેટ પર દબાણથી અસ્વસ્થતા કે એસિડિટી થઈ શકે.
ગર્ભાવસ્થામાં પવનમુક્તાસન સુરક્ષિત છે?
ઘૂંટણ પેટમાં ન દબાવો. શરૂઆતમાં મિડવાઇફની મંજૂરીથી ઘૂંટણ પહોળા રાખીને કરી શકાય; પ્રથમ ત્રિમાસિક પછી ચત્તા સૂવાનું ટાળો.
અપાનાસન અને પવનમુક્તાસનમાં શો ફરક છે?
બંનેમાં પીઠ પર સૂઈને ઘૂંટણ છાતી તરફ લવાય છે. અપાનાસનમાં સામાન્ય રીતે માથું નીચે રહે છે; પવનમુક્તાસનમાં ઘણી વાર માથું ઘૂંટણ તરફ ઉપાડાય છે.
આ આસનમાં ગેસ છૂટવો સામાન્ય છે?
હા. ફસાયેલો વાયુ છોડવો એ જ આ આસનના નામનો અર્થ છે, તેથી તેમાં શરમાવાની કોઈ વાત નથી. ઘરે ખાલી પેટે અભ્યાસ કરવાથી વધુ આરામ રહે છે.
આ પેજ સામાન્ય માહિતી માટે છે. તમે ગર્ભવતી હો, કોઈ બીમારી કે ઈજા હોય તો યોગ શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લો. દુખાવો, ચક્કર કે શ્વાસ ચડે તો તરત રોકાઈ જાઓ.
