વૃક્ષાસન (Tree Pose) સ્ટેપ બાય સ્ટેપ કેવી રીતે કરવું
- પગ ભેગા રાખીને તાડાસનમાં ઊભા રહો. લગભગ બે મીટર આગળ જમીન કે દીવાલ પર એક સ્થિર બિંદુ પસંદ કરો અને નજર તેના પર રાખો.
- વજન જમણા પગ પર લાવો. પગની આંગળીઓ ફેલાવો અને આખું તળિયું જમીનમાં દબાતું અનુભવો.
- ડાબો ઘૂંટણ વાળીને બાજુ તરફ ફેરવો. હાથની મદદથી ડાબું તળિયું જમણી અંદરની જાંઘ પર કે અંદરની પિંડી પર મૂકો — ઘૂંટણ પર ક્યારેય નહીં.
- પંજો અને ઊભો પગ એકબીજા સામે દબાવો. નિતંબ સમતલ રાખો અને પૂંછડીનું હાડકું નીચે તરફ રહેવા દો.
- હથેળીઓ છાતી પાસે જોડો. સ્થિર લાગે ત્યારે જોડેલા હાથ માથા ઉપર લઈ જાઓ, હાથ કાન પાસે રાખો.
- ધીમે શ્વાસ લો અને 20–30 સેકન્ડ (3–6 શ્વાસ) રહો. થોડું ડોલવું સામાન્ય છે; ઊભા પગના પંજાથી સતત સુધારતા રહો.
- હાથ નીચે લાવો, ડાબો પગ જમીન પર મૂકો અને એક શ્વાસ માટે તાડાસનમાં ઊભા રહો. બીજી બાજુ પુનરાવર્તન કરો.
ફાયદા અને સાવચેતીઓ
ફાયદા
- ઊભા રહેવાનું સંતુલન અને એક પગ પરની સ્થિરતા સુધારે છે
- ઊભા પગના પંજા, ઘૂંટી, પિંડી અને જાંઘને મજબૂત કરે છે
- વાળેલા પગના નિતંબને ખોલે છે અને અંદરની જાંઘને ખેંચાણ આપે છે
- એકાગ્રતાને તાલીમ આપે છે, કારણ કે ધ્યાન ભટકે ત્યારે આસન ડોલવા લાગે છે
- લાંબી કરોડ સાથે ટટ્ટાર મુદ્રાને પ્રોત્સાહન આપે છે
- દીવાલ પાસે કરવામાં આવે તો વડીલો માટે ઉપયોગી સંતુલન કસરત
- બાળકો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે શાંત અને રમતિયાળ
આ સ્થિતિમાં ન કરો અથવા ફેરફાર સાથે કરો
- વર્ટિગો, નબળું સંતુલન, લો બ્લડ પ્રેશર કે અગાઉ પડી જવાનો ઇતિહાસ — એક હાથ દીવાલ કે ખુરશી પર રાખીને કરો
- ઘૂંટણની ઈજા — પંજો ક્યારેય ઘૂંટણની બાજુએ ન દબાવો; પિંડી કે ઘૂંટી પર રાખો
- ઊભા પગ બાજુ મચકોડ કે પંજામાં દુખાવો — એ પગ પર આરામથી ઊભા રહી શકો ત્યાં સુધી રાહ જુઓ
- હાઇ બ્લડ પ્રેશર કે હૃદયરોગ — હાથ માથા ઉપર નહીં, છાતી પાસે રાખો
- હિપ રિપ્લેસમેન્ટ કે જાંઘના મૂળમાં દુખાવો — વાળેલો ઘૂંટણ આરામદાયક લાગે એટલો જ બહાર ફેરવો
- ગર્ભાવસ્થા — બાળક વધે તેમ સંતુલન બદલાય છે, તેથી દીવાલ પાસે કરો
કઈ આરોગ્ય સમસ્યાઓમાં આ આસન કરાય છે
Scoliosis · Osteoporosis and Bone Health · Flat Feet · Height and Posture · Balance and Fall Prevention · Diabetes · Memory and Concentration · Exam Stress · Parkinson’s Disease · ADHD and Attention · Autism (Children) · Social Anxiety · Self-Confidence · Memory in Older Adults · Heart Health · Hernia (Safe Movement) · Glaucoma (Safe Yoga) · Motion Sickness · Recovery After Surgery
સંપૂર્ણ ગાઇડ વાંચો (અંગ્રેજીમાં)
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
વૃક્ષાસન શું છે અને તેના ફાયદા શું છે?
વૃક્ષાસન (ઝાડ આસન) એક પગ પર ઊભા રહી બીજો પંજો અંદરની જાંઘ પર રાખવાનું સંતુલન આસન છે. તે સંતુલન અને એકાગ્રતા સુધારે છે, ઊભા પગ અને ઘૂંટીને મજબૂત કરે છે, નિતંબ ખોલે છે અને સારી મુદ્રાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
વૃક્ષાસનમાં કેટલો સમય રહેવું જોઈએ?
દરેક બાજુ 3 શ્વાસથી શરૂ કરો અને ધીમે ધીમે 30–60 સેકન્ડ સુધી વધારો. એક લાંબા, ડગમગતા પ્રયાસ કરતાં દરેક બાજુ બે-ત્રણ ટૂંકા પ્રયાસ વધુ સારા છે.
શું વૃક્ષાસનમાં પંજો ઘૂંટણ પર મૂકી શકાય?
ના. પંજો ઘૂંટણની ઉપર અંદરની જાંઘ પર અથવા નીચે પિંડી પર મૂકો. ઘૂંટણની બાજુએ દબાવવાથી સાંધા પર તાણ આવી શકે.
વૃક્ષાસનમાં હું આટલો કેમ ડોલું છું?
થોડું ડોલવું સામાન્ય છે; એ તમારી સંતુલન પ્રણાલી કામ કરી રહી છે. નજર એક સ્થિર બિંદુ પર રાખો, પંજો અને જાંઘ એકબીજા સામે દબાવો અને વધુ સ્થિર લાગે ત્યાં સુધી હાથ છાતી પાસે રાખો.
શું વૃક્ષાસન વડીલો માટે સારું છે?
હા, ટેકા સાથે. દીવાલ કે મજબૂત ખુરશી પાસે ઊભા રહો, પંજાની આંગળીઓ જમીન પર રાખતા સરળ રૂપથી શરૂ કરો અને ટૂંકો સમય રહો. આવો સંતુલન અભ્યાસ ઘણી વાર વડીલો માટે સૂચવવામાં આવે છે.
વૃક્ષાસન અને Vrksasana માં શું ફરક છે?
કોઈ ફરક નથી. અંગ્રેજીમાં એક જ સંસ્કૃત શબ્દની આ બે જોડણી છે, બંનેનો અર્થ ઝાડ આસન છે.
શું ગર્ભાવસ્થામાં વૃક્ષાસન સલામત છે?
ઘણા લોકો ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તે કરે છે, પણ પેટ વધે તેમ સંતુલન બદલાય છે, તેથી હંમેશાં દીવાલ પાસે ઊભા રહો. ગર્ભાવસ્થામાં કોઈ જટિલતા હોય તો તમારી મિડવાઇફ કે ડૉક્ટરને પૂછો.
આ પેજ સામાન્ય માહિતી માટે છે. તમે ગર્ભવતી હો, કોઈ બીમારી કે ઈજા હોય તો યોગ શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લો. દુખાવો, ચક્કર કે શ્વાસ ચડે તો તરત રોકાઈ જાઓ.
