कसे करावे, टप्प्याटप्प्याने
- सुखासन, वज्रासन किंवा खुर्चीवर ताठ बसा. हात गुडघ्यांवर ठेवा, खांदे सैल सोडा आणि डोळे मिटा.
- तोंड किंचित उघडा आणि जिभेचे टोक ओठांच्या थोडे बाहेर काढा. जिभेच्या कडा वर वळवून नळी करा. जीभ वळत नसल्यास खालील पर्याय पाहा.
- टायमर "Sip in" म्हणेल तेव्हा स्ट्रॉने पितो तसे जिभेच्या नळीतून 4 सेकंद हळू हवा ओढा. जिभेवर आणि घशात थंड हवा जाणवू द्या.
- जीभ आत घ्या आणि तोंड बंद करा. वर्तुळ लहान होत असताना 6 सेकंद नाकाने हळू, सहज श्वास सोडा.
- 9 आवर्तने करा (सुमारे दीड मिनिट). श्वास शांत आणि विनाजोर ठेवा; या प्रकारात कुंभक नाही.
- शेवटी नाकाने काही सहज श्वास घ्या आणि डोळे उघडण्यापूर्वी तोंड, चेहरा आणि मन कसे वाटते ते अनुभवा.
फायदे
- तोंड आणि घशात स्पष्ट थंडावा जाणवतो; पारंपरिकरीत्या उन्हाळ्यात आणि व्यायामानंतर केला जातो
- संथ वेग (मिनिटाला सुमारे सहा श्वास) आणि लांब उच्छ्वास शरीराला विश्रांतीकडे नेण्यास मदत करतात
- चिडचिड, लालसरपणा किंवा "गरम" वाटत असताना शांत वाटण्यास मदत होऊ शकते
- पारंपरिकरीत्या तहान, शरीरातील जास्तीची उष्णता आणि आम्लपित्तासाठी वापरला जातो; यावरील संशोधन मर्यादित आहे
- नवशिके, किशोरवयीन आणि ज्येष्ठांसाठीही पुरेसा सोपा
खबरदारी
- थंडीत किंवा गारठा वाटत असल्यास टाळा — यामुळे उष्णतेची जाणीव आणखी कमी होते
- दमा, जुनाट खोकला, ब्राँकायटिस किंवा घसा दुखत असल्यास टाळा, कारण थंड, न गाळलेली हवा श्वासमार्ग चिडवू शकते
- सर्दी किंवा नाक बंद असल्यास करू नका; श्वास नाकाने सोडावा लागतो
- हवा स्वच्छ असलेल्या ठिकाणीच करा — तोंडाने श्वास घेताना प्रदूषण किंवा धूळ थेट घशात जाते
- चक्कर, थंडी किंवा धाप लागल्यास थांबा, आणि कमी रक्तदाब असल्यास आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या
संपूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजी)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
शीतली प्राणायाम म्हणजे काय?
शीतली प्राणायाम (थंडावा देणारा श्वास) हे योगश्वसन तंत्र आहे, ज्यात वळवलेल्या जिभेतून श्वास घेऊन नाकाने सोडला जातो. हे नाव संस्कृत "शीत" म्हणजे थंड यावरून आले आहे.
शीतली प्राणायाम टप्प्याटप्प्याने कसा करावा?
ताठ बसा, जीभ नळीसारखी वळवून थोडी बाहेर काढा. जिभेतून 4 सेकंद हवा ओढा, तोंड बंद करा आणि नाकाने 6 सेकंद श्वास सोडा. 9–15 वेळा करा. या पानावरील टायमर तुमच्यासाठी मोजतो.
शीतली प्राणायाम कोणी टाळावा?
थंडीत, दमा, ब्राँकायटिस, खोकला, सर्दी, घसा दुखणे किंवा नाक बंद असल्यास टाळा. फक्त स्वच्छ हवेत करा, आणि कमी रक्तदाब असल्यास आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
शीतली आणि शीतकारी प्राणायामात काय फरक आहे?
शीतलीत वळवलेल्या जिभेतून श्वास घेतला जातो; शीतकारीत बंद दातांतून हलक्या "स्स" आवाजासह. दोन्हीत श्वास नाकाने सोडला जातो आणि दोन्ही शरीराला थंडावा देतात.
आम्लपित्तासाठी शीतली उपयोगी आहे का?
पारंपरिकरीत्या आम्लपित्त आणि उष्णतेच्या भावनेसाठी वापरली जाते, आणि तिची संथ लय शांत करते. आम्लपित्तावर ठोस संशोधन नाही, म्हणून आहारातील बदल आणि वैद्यकीय सल्ल्यासोबत वापरा, त्याऐवजी नाही.
सर्दी असताना शीतली करू शकतो का?
नाही. श्वास सोडण्यासाठी नाक मोकळे हवे, आणि तोंडातून जाणारी थंड हवा दुखणारा घसा चिडवू शकते. बरे होईपर्यंत विश्रांती घ्या आणि नाकाने सौम्य श्वास घ्या.
शीतली म्हणजे मराठीत काय?
शीतली हा शब्द शीतल म्हणजे "थंड" यावरून आला आहे. शीतली प्राणायामाचे फायदे: शरीराला थंडावा मिळतो आणि मन शांत होते.
सौम्यपणे केल्यास श्वसनाचे सराव बहुतेक लोकांसाठी सुरक्षित असतात. चक्कर, अस्वस्थता किंवा धाप लागल्यास थांबा. हृदय किंवा फुफ्फुसाचा आजार, उच्च रक्तदाब, अपस्मार असल्यास किंवा गर्भवती असल्यास आधी डॉक्टरांना विचारा.
