कसे करावे, टप्प्याटप्प्याने
- मांडी घालून बसा, शक्य असल्यास पद्मासन किंवा अर्धपद्मासनात, किंवा आसनावर पाठीचा कणा ताठ ठेवून बसा.
- डावा हात मांडीवर, नाभीच्या थोडा खाली, तळहात वर करून ठेवा (ध्यान मुद्रेचे एका हाताचे रूप).
- उजवा हात उजव्या गुडघ्यावरून खाली सोडा, तळहात गुडघ्याच्या दिशेने आत वळवलेला.
- उजव्या हाताची पाचही बोटे सरळ व सैल ठेवा आणि टोकांनी जमिनीला किंवा चटईला हलकेच स्पर्श करा.
- सावकाश श्वास घ्या आणि बोटांच्या टोकांखालची, बैठकीखालची आणि पायांखालची जमीन अनुभवा.
- संपूर्ण बैठकीभर किंवा 10–20 मिनिटे थांबा, मग उजवा हात पुन्हा मांडीवर आणा.
फायदे
- जमिनीशी थेट, शारीरिक संपर्काद्वारे स्थिर होण्यासाठी (ग्राउंडिंग) पारंपरिकरीत्या वापरली जाते
- शंका किंवा विचलन उद्भवल्यावर स्थिरता आणि दृढनिश्चयासाठी पारंपरिकरीत्या वापरली जाते
- बोधिप्राप्तीच्या क्षणी बुद्धांचा शांत आत्मविश्वास आठवण्यासाठी पारंपरिकरीत्या वापरली जाते
- साधनेप्रती बांधिलकीच्या भावनेने बैठक संपवण्यासाठी पारंपरिकरीत्या वापरली जाते
खबरदारी
- खांदा किंवा मनगट दुखत असल्यास बोटांच्या टोकांखाली घडी केलेले ब्लँकेट किंवा ब्लॉक ठेवा, म्हणजे फार लांब पोहोचावे लागणार नाही.
- भूमिस्पर्श मुद्रा ही ध्यानमुद्रा आणि पवित्र प्रतीक आहे; ती उच्च रक्तदाब किंवा कोणत्याही आजारावर उपचार करत नाही.
- बुद्धमूर्तींचा आदर राखा: त्या जमिनीवर, स्नानगृहात किंवा पायांखाली ठेवू नका.
संपूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजी)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
भूमिस्पर्श मुद्रेचा अर्थ काय?
तिचा अर्थ “पृथ्वीला स्पर्श करणारी मुद्रा” असा आहे. माराने बोधिवृक्षाखाली बसण्याच्या बुद्धांच्या हक्काला आव्हान दिल्यानंतर, बुद्ध आपल्या बोधीची साक्षी म्हणून पृथ्वीला स्पर्श करून बोलावतात, हे ती दाखवते.
भूमिस्पर्श मुद्रेत कोणता हात पृथ्वीला स्पर्श करतो?
उजवा हात उजव्या गुडघ्यावरून खाली सोडलेला असतो, बोटांची टोके जमिनीला टेकलेली आणि तळहात आत वळलेला. डावा हात मांडीवर तळहात वर करून असतो.
भूमिस्पर्श मुद्रा कुठे पाहायला मिळते?
बोधगयेतील महाबोधी मंदिराच्या मुख्य मूर्तीत, बिहार आणि बंगालमधील पाल काळातील शिल्पांत, अजिंठ्याच्या लेणी क्रमांक 26 मध्ये आणि थायलंड व म्यानमारमधील बहुतेक बसलेल्या बुद्धमूर्तींमध्ये.
सारनाथची बुद्धमूर्ती भूमिस्पर्श मुद्रेत आहे का?
नाही. सारनाथची प्रसिद्ध बसलेली बुद्धमूर्ती धर्मचक्र मुद्रा, म्हणजे उपदेशाची मुद्रा, दाखवते. भूमिस्पर्श मुद्रा बोधगया आणि बोधीच्या रात्रीशी संबंधित आहे.
भूमिस्पर्श मुद्रेचे फायदे काय आहेत?
ध्यानात स्थिर होणे, स्थिरता आणि दृढनिश्चय यांसाठी ती पारंपरिकरीत्या वापरली जाते. ही आध्यात्मिक मुद्रा आहे, कोणत्याही आरोग्य समस्येवरील उपचार नाही.
खुर्चीवर बसून भूमिस्पर्श मुद्रा करता येते का?
हो. खुर्चीच्या पुढच्या भागात बसा, डावा हात मांडीवर ठेवा आणि उजवा हात उजव्या गुडघ्याच्या बाजूला सोडा, बोटांची टोके जमिनीकडे किंवा ब्लॉकवर टेकवलेली.
मुद्रा ही एकाग्रता आणि विश्रांतीसाठीची पारंपरिक साधना आहे. विशिष्ट आरोग्य परिणामांवरील संशोधन मर्यादित आहे; वैद्यकीय उपचारांसोबत वापरा, त्यांच्याऐवजी नाही.