कसे करावे, टप्प्याटप्प्याने
- चटईवर किंवा बिछान्यावर पाठीवर झोपा, हात बाजूला, हवे असल्यास गुडघ्यांखाली उशी घ्या.
- डोळे मिटा आणि स्थिरावण्यासाठी काही संथ श्वास घ्या.
- लक्ष डाव्या पायाच्या बोटांवर आणा आणि तिथली कोणतीही संवेदना लक्षात घ्या.
- हळूहळू डाव्या पायावरून वर जा, मग उजवे पाऊल आणि पाय, प्रत्येक भागावर थांबत.
- नितंब, पोट, पाठ, छाती, हात, बाहू, खांदे, मान, चेहरा आणि डोके असे पुढे जा.
- ताण जाणवला तर तिथे श्वास न्या आणि उच्छ्वासावर तो थोडा सैल होऊ द्या.
- शेवटी संपूर्ण शरीर एकाच वेळी अनुभवा, मग हलकेच हालचाल करून हळूहळू उठून बसा.
फायदे
- माइंडफुलनेस कार्यक्रमांचा भाग, ज्यांनी अनेक अभ्यासांत ताण कमी केल्याचे दिसले आहे
- अनेकांना झोपेपूर्वी शिथिल होण्यास मदत होते
- शरीरात ताण कुठे धरून ठेवला आहे याची जाणीव वाढते
- वेदनेचा अनुभव बदलू शकतो, पण तिच्या कारणावर उपचार करत नाही
खबरदारी
- वेदनादायक किंवा कठीण भागाकडे लक्ष देणे असह्य वाटल्यास तो भाग वगळा किंवा डोळे उघडा. झोपून केल्याने झोप येऊ शकते; जागे राहायचे असल्यास उठून बसा.
संपूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजी)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
बॉडी स्कॅन ध्यान म्हणजे काय?
हा माइंडफुलनेसचा सराव आहे ज्यात तुम्ही लक्ष शरीरातून हळूहळू, सहसा पायांपासून डोक्यापर्यंत, फिरवता आणि संवेदना न बदलता लक्षात घेता. जॉन कबात-झिन यांच्या MBSR कार्यक्रमाने तो लोकप्रिय झाला आणि तो योगनिद्रेच्या शिथिलीकरणाच्या टप्प्यासारखा आहे.
बॉडी स्कॅन ध्यानाचे फायदे कोणते?
माइंडफुलनेस कार्यक्रमांचा भाग म्हणून त्याचा संबंध कमी ताण, झोपेची चांगली गुणवत्ता आणि दीर्घकालीन वेदनेशी सौम्य नात्याशी जोडला गेला आहे. ताण कुठे धरून ठेवला आहे हेही लक्षात येते, त्यामुळे दिवसा लवकरच तो सोडता येतो.
बॉडी स्कॅन करताना झोप लागली तर चालेल का?
हो, झोपेसाठी बॉडी स्कॅन करत असाल तर. जाणीव वाढवायची असेल तर दिवसा लवकर सराव करा, डोळे किंचित उघडे ठेवा, किंवा खुर्चीवर बसून स्कॅन करा.
बॉडी स्कॅनला किती वेळ लागावा?
तीन ते 45 मिनिटांपर्यंत काहीही. नवशिक्यांसाठी 10 ते 15 मिनिटे चांगली; या पानावरील मार्गदर्शित सत्र साधारण 15 मिनिटांचे आहे. आठवड्यातून एकदा लांब स्कॅनपेक्षा रोजचा छोटा स्कॅन अधिक उपयुक्त आहे.
बॉडी स्कॅन बसून करता येतो का?
हो. दोन्ही पाय जमिनीवर आणि हात मांड्यांवर ठेवून खुर्चीवर बसा. बसून केलेल्या स्कॅनने झोप येण्याची शक्यता कमी असते आणि तो ऑफिसमध्ये किंवा बस-ट्रेनमध्ये सहज करता येतो.
काही भागांत वेदना किंवा काहीच जाणवत नसेल तर?
दोन्ही सामान्य आहेत. एखादा भाग दुखत असेल तर काही श्वास त्याच्या कडा आणि पोत लक्षात घ्या, मग पुढे जा; फार जास्त वाटल्यास तो पूर्णपणे वगळू शकता. काहीच जाणवत नसेल तर फक्त "संवेदना नाही" अशी नोंद घ्या आणि पुढे चला.
बॉडी स्कॅन ध्यान आणि योगनिद्रा एकच आहेत का?
त्या संबंधित आहेत पण एकच नाहीत. योगनिद्रा शरीरातून वेगाने फिरते आणि संकल्प, श्वास मोजणे आणि कल्पनाचित्रे यांसारखे इतर टप्पे जोडते. माइंडफुलनेस बॉडी स्कॅन अधिक संथ असतो आणि फक्त प्रत्येक भाग अनुभवण्यावर भर देतो.
ध्यान आरोग्याला आधार देते; ते वैद्यकीय किंवा मानसोपचारांची जागा घेत नाही. ध्यानादरम्यान त्रासदायक भावना वर आल्यास थांबा, डोळे उघडा आणि स्वतःला स्थिर करा.
