એક પાદ શીર્ષાસન (Foot-Behind-the-Head Pose) સ્ટેપ બાય સ્ટેપ કેવી રીતે કરવું
- પહેલાં શરીર પૂરું ગરમ કરો. બંને પગ સીધા રાખી દંડાસનમાં બેસો; કમર ગોળ થતી હોય તો વાળેલા ધાબળા પર બેસો.
- જમણો પગ જમીન પર સીધો રાખો. ડાબો ઘૂંટણ વાળીને બહાર તરફ ફેરવો અને ડાબી પિંડીને હાથમાં પારણાની જેમ પકડી હળવેથી ઝુલાવો, જેથી નિતંબ ખૂલે.
- બંને હાથે ડાબો પંજો કે ઘૂંટી પકડો અને નિતંબમાંથી જાંઘ બહાર ફેરવતાં આખો પગ ઊંચો કરો, જ્યાં સુધી પિંડી ડાબા ખભાની બાજુમાં ન આવે.
- માથું અને છાતી થોડાં નીચાં કરો, ડાબો ખભો ડાબા ઘૂંટણની નીચે સરકાવો અને પગનો નીચલો ભાગ ગરદન પાછળ લઈ જાઓ, પંજો જમણા ખભાની પેલે પાર રહે.
- ધીમે ધીમે માથું અને છાતી ઊંચાં કરો, માથાનો પાછલો ભાગ પિંડી પર હળવેથી દબાવો જેથી પગ સ્થિર રહે. જમણો પગ સક્રિય અને સીધો રાખો.
- છાતી સામે હથેળીઓ જોડો. 10–20 સેકન્ડ (2–4 ધીમા શ્વાસ) સુધી રહો.
- બંને હાથે ડાબો પંજો પકડો, પગ માથા પરથી ઉપાડીને ધીમેથી જમીન પર મૂકો. આરામ કરો, પછી જમણો પગ માથા પાછળ લઈને ફરી કરો.
ફાયદા અને સાવચેતીઓ
ફાયદા
- ઉપાડેલા પગની હેમસ્ટ્રિંગ, નિતંબ અને નિતંબના બહારના ભાગને ઊંડું ખેંચાણ આપે છે
- પગ સામે છાતી ઉપાડતા ગરદન અને પીઠના સ્નાયુઓ મજબૂત કરે છે
- અદ્યતન બેઠાં આસનો અને હાથ પર સંતુલનવાળાં આસનો માટે જરૂરી નિતંબની ગતિશીલતા કેળવે છે
- ધીરજભર્યો, સ્થિર શ્વાસ માગે છે, જે મહેનત વખતે શાંત રહેતાં શીખવે છે
- અદ્યતન અભ્યાસમાં બંને પગ માથા પાછળવાળાં આસનો અને હાથ પરનાં સંતુલનો માટે તૈયાર કરે છે
આ સ્થિતિમાં ન કરો અથવા ફેરફાર સાથે કરો
- શરૂઆત કરનારા અને જેમના નિતંબ તથા હેમસ્ટ્રિંગ બહુ ખૂલેલાં ન હોય — માત્ર તૈયારીનાં આસનો કરો
- ગરદનની તકલીફ, સર્વાઇકલ ડિસ્કની બીમારી કે વ્હિપલેશ — પગ ગરદનના પાછલા ભાગ પર દબાણ કરે છે
- સ્લિપ ડિસ્ક, સાયટિકા કે સેક્રોઇલિયાક (SI) સાંધાનો દુખાવો
- નિતંબ બદલાવ્યું હોય, નિતંબના લેબ્રમમાં ચીરો કે ઘૂંટણની ઈજા — ન કરો
- ગર્ભાવસ્થા અને ઓસ્ટિઓપોરોસિસ — ન કરો
- સાંધાની વધુ પડતી લવચીકતા (હાયપરમોબિલિટી) — આ આસન લિગામેન્ટને વધુ પડતું ખેંચી શકે; પહોંચ નહીં, તાકાત પર કામ કરો
સંપૂર્ણ ગાઇડ વાંચો (અંગ્રેજીમાં)
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
પગ માથા પાછળ રાખવાના આસનને શું કહે છે?
સંસ્કૃતમાં તેને એક પાદ શીર્ષાસન, એટલે કે "એક પગ માથા સુધી" કહે છે. બંને પગ માથા પાછળ હોય તો દ્વિ પાદ શીર્ષાસન, અને બંને પગ સાથે સૂઈને કરાતો પ્રકાર યોગ નિદ્રાસન છે.
પગ માથા પાછળ રાખવાના આસનના ફાયદા શું છે?
તે હેમસ્ટ્રિંગ, નિતંબ અને નિતંબના બહારના ભાગને ઊંડું ખેંચાણ આપે છે, ગરદન અને પીઠ મજબૂત કરે છે, અને અદ્યતન આસનો માટે નિતંબની ગતિશીલતા કેળવે છે. આ ઉપચારાત્મક આસન નથી.
પગ માથા પાછળ લઈ જતાં કેટલો સમય લાગે?
વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ બહુ ફરક પડે છે. મોટા ભાગના પુખ્તોને નિયમિત નિતંબ અને હેમસ્ટ્રિંગના અભ્યાસમાં મહિનાઓ કે વર્ષો લાગે છે, અને કેટલાક લોકો નિતંબના હાડકાની રચનાને કારણે ક્યારેય ત્યાં પહોંચતા નથી. આ સામાન્ય છે, નિષ્ફળતા નથી.
શું એક પાદ શીર્ષાસન જોખમી છે?
જોર કરો તો હોઈ શકે. મુખ્ય જોખમ ગરદન, કમર, ઘૂંટણ અને નિતંબને છે. ખૂબ ખૂલેલા નિતંબ, ગરમ શરીર અને દુખાવો ન હોય ત્યારે જ પ્રયત્ન કરો.
શું એક પાદ શીર્ષાસન માથા પર ઊભા રહેવાનું આસન છે?
ના. "શીર્ષ" એટલે માથું, અને એકલું શીર્ષાસન માથા પર ઊભા રહેવાનું આસન છે, પણ એક પાદ શીર્ષાસન એક પગ માથા પાછળ રાખીને બેસીને કરાતું નિતંબ ખોલનારું આસન છે.
પગ માથા પાછળના આસન માટે સારી તૈયારી કઈ છે?
ફાયર લોગ પોઝ, બદ્ધ કોણાસન, પગને પારણાની જેમ ઝુલાવવો, સુપ્ત પાદાંગુષ્ઠાસન, પશ્ચિમોત્તાનાસન અને કૂર્માસન, ઘણાં અઠવાડિયાં સુધી નિયમિત કરો.
આ પેજ સામાન્ય માહિતી માટે છે. તમે ગર્ભવતી હો, કોઈ બીમારી કે ઈજા હોય તો યોગ શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લો. દુખાવો, ચક્કર કે શ્વાસ ચડે તો તરત રોકાઈ જાઓ.








