कसे करावे, टप्प्याटप्प्याने
- पाठीचा कणा ताठ ठेवून जमिनीवर किंवा खुर्चीवर बसा, आणि डावा हात डाव्या गुडघ्यावर ठेवा.
- उजवा हात वर घ्या आणि तर्जनी व मधले बोट तळव्यात दुमडा. अंगठा, अनामिका आणि करंगळी सरळ ठेवा.
- हात चेहऱ्याजवळ आणा: अंगठा उजव्या नाकपुडीजवळ, अनामिका (शेजारी करंगळीसह) डाव्या नाकपुडीजवळ.
- अंगठ्याने उजवी नाकपुडी हलकेच बंद करून डावीने श्वास घ्या; अनामिकेने डावी बंद करा, उजवी उघडा आणि श्वास सोडा.
- पूर्ण सरावभर सावकाश आलटून पालटून करत राहा, फक्त नाकाच्या मऊ बाजूवर दाब देत, मग हात खाली घ्या आणि सामान्य श्वास घ्या.
फायदे
- परंपरेनुसार अनुलोम-विलोम आणि नाडीशोधन प्राणायामासाठी हाताची स्थिती म्हणून वापरली जाते
- परंपरेनुसार बोटे डोळे आणि कपाळापासून दूर ठेवण्यासाठी वापरली जाते, म्हणजे चेहरा सैल राहू शकतो
- योगशास्त्रानुसार परंपरेने डावी व उजवी नाकपुडी (इडा आणि पिंगला) संतुलित करण्यासाठी वापरली जाते
- परंपरेनुसार सावकाश, शांत करणारा श्वसन सराव स्थिर आणि पुन्हा करण्यास सोपा करण्यासाठी वापरली जाते
खबरदारी
- फक्त नाकाच्या मऊ पाखेवर दाब द्या, हाडावर कधीही नाही, आणि दाब हलका ठेवा.
- हात थकल्यास डोके खाली झुकू देण्याऐवजी उजवा कोपर डाव्या हाताने किंवा उशीने आधार द्या.
- उच्च रक्तदाब, हृदयविकार असल्यास किंवा गर्भवती असल्यास श्वास जबरदस्तीने घेऊ नका किंवा रोखू नका; लय हळूवार ठेवा आणि डॉक्टरांना विचारा.
- नाक चोंदलेले असल्यास त्या दिवशी अनुलोम-विलोम टाळा किंवा दोन्ही नाकपुड्यांनी श्वास घ्या.
संपूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजी)
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
विष्णू मुद्रा म्हणजे काय?
विष्णू मुद्रा ही अनुलोम-विलोम श्वसनासाठी हाताची स्थिती आहे: उजव्या हाताची तर्जनी व मधले बोट तळव्यात दुमडले जाते, अंगठा उजवी नाकपुडी बंद करतो आणि अनामिका डावी.
विष्णू मुद्रा कशी करतात?
उजवा हात: तर्जनी व मधले बोट तळव्यात दुमडा, अंगठा, अनामिका व करंगळी उघडी ठेवा. अंगठा उजव्या नाकपुडीवर, अनामिका डावीवर.
विष्णू मुद्रेसाठी कोणता हात वापरतात?
परंपरेनुसार उजवा हात. डावखुरे किंवा उजव्या हाताला दुखापत असलेले डावा हात वापरू शकतात; श्वसन तसेच काम करते.
विष्णू मुद्रा आणि नासाग्र मुद्रा यांत काय फरक आहे?
विष्णू मुद्रेत तर्जनी व मधले बोट तळव्यात दुमडले जाते. नासाग्र मुद्रेत ती भुवयांच्या मधल्या बिंदूवर ठेवली जातात. दोन्ही अनुलोम-विलोम श्वसनासाठी वापरल्या जातात.
विष्णू मुद्रेचे फायदे काय आहेत?
विष्णू मुद्रेचे फायदे तिच्यामुळे शक्य होणाऱ्या अनुलोम-विलोम श्वसनातून येतात: सावकाश श्वास, शांत मन आणि काहींसाठी ताण व रक्तदाब नियंत्रणात आधार.
अनुलोम-विलोम किती वेळ करावे?
5–10 फेऱ्यांनी सुरुवात करा, मग दररोज 5–10 मिनिटांपर्यंत वाढवा. श्वास सावकाश ठेवा आणि कधीही जबरदस्ती करू नका.
मुद्रा ही एकाग्रता आणि विश्रांतीसाठीची पारंपरिक साधना आहे. विशिष्ट आरोग्य परिणामांवरील संशोधन मर्यादित आहे; वैद्यकीय उपचारांसोबत वापरा, त्यांच्याऐवजी नाही.