1. मुख्यपृष्ठ
  2. मुद्रा
  3. अपान वायू मुद्रा (हृदय मुद्रा (मृतसंजीवनी))

अपान वायू मुद्रा (मृतसंजीवनी): कृती, फायदे आणि सुरक्षितता

अपान वायू मुद्रेत तर्जनी अंगठ्याच्या मुळाशी वाकवली जाते आणि मधले बोट व अनामिकेची टोके अंगठ्याच्या टोकाला जुळवली जातात. तिला पारंपरिकपणे हृदय मुद्रा म्हणतात.

कसे करावे, टप्प्याटप्प्याने

  1. जमिनीवर किंवा खुर्चीवर ताठ बसा आणि हात गुडघ्यांवर किंवा मांड्यांवर तळवे वर करून ठेवा.
  2. दोन्ही हातांची तर्जनी अशी वाकवा की तिचे टोक अंगठ्याच्या मांसल मुळाशी टेकेल.
  3. मधले बोट आणि अनामिका वाकवा आणि त्यांची टोके अंगठ्याच्या टोकाला लावा. अंगठा वाकवलेल्या तर्जनीवर हलकेच टेकलेला राहतो.
  4. करंगळी सरळ व सैल ठेवा.
  5. नाकाने सावकाश आणि समान श्वास घ्या, प्रत्येक उच्छ्वास श्वासापेक्षा थोडा लांब ठेवा, असे 10–15 मिनिटे करा.
  6. बोटे हळूच सोडा आणि उठण्यापूर्वी हात मांडीवर विसावू द्या.

फायदे

  • छाती आणि हृदयाच्या भागात शांत, स्थिर भावनेसाठी पारंपरिकपणे वापरली जाते
  • तणाव किंवा चिंतेमुळे होणाऱ्या धडधडीसाठी (डॉक्टरांनी हृदय तपासल्यानंतर) पारंपरिकपणे वापरली जाते
  • गॅस, पोट फुगणे आणि ॲसिडिटीसाठी पारंपरिकपणे वापरली जाते, कारण ती वायू कमी करणारी वायू मुद्रा आणि अपान मुद्रा एकत्र करते
  • उच्च रक्तदाबाच्या उपचारांसोबत विश्रांती-अभ्यासाचा भाग म्हणून पारंपरिकपणे वापरली जाते
  • योगातील खालच्या दिशेने वाहणाऱ्या अपान वायूचे संतुलन साधण्यासाठी पारंपरिकपणे वापरली जाते

खबरदारी

  • छातीत दुखणे, दाब जाणवणे, धाप लागणे किंवा हात, जबडा किंवा पाठीकडे पसरणारी वेदना हा हृदयविकाराचा झटका असू शकतो: ताबडतोब आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करा. मुद्रेवर अवलंबून राहू नका.
  • अपान वायू मुद्रा हृदय, रक्तदाब किंवा मधुमेहाच्या औषधांची जागा घेत नाही. लिहून दिलेले उपचार कधीही थांबवू नका.
  • धडधड होत असल्यास, तो तणाव समजण्यापूर्वी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घ्या.
  • बोटांचे सांधे आखडलेले किंवा दुखरे असल्यास बोट हलकेच वाकवा.

संपूर्ण मार्गदर्शक वाचा (इंग्रजी)

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

अपान वायू मुद्रा म्हणजे काय?

ही हाताची अशी मुद्रा आहे ज्यात तर्जनी अंगठ्याच्या मुळाशी वाकवली जाते, मधले बोट व अनामिकेची टोके अंगठ्याच्या टोकाला लागतात आणि करंगळी सरळ राहते. तिला पारंपरिकपणे हृदय मुद्रा म्हणतात.

अपान वायू मुद्रा कशी करावी?

तर्जनी अंगठ्याच्या मुळाशी वाकवा, मधले बोट व अनामिकेची टोके अंगठ्याच्या टोकाला जुळवा, करंगळी सरळ ठेवा आणि 10–15 मिनिटे सावकाश श्वास घ्या.

तिला जीवनरक्षक मुद्रा का म्हणतात?

तिचे संस्कृत नाव मृतसंजीवनी हे रामायणातील प्राण परत आणणाऱ्या वनस्पतीवरून आले आहे. हृदयविकाराच्या झटक्यात ती मदत करते या दाव्याला पुराव्यांचा आधार नाही; छातीत दुखल्यास आपत्कालीन उपचार आवश्यक आहेत.

अपान वायू मुद्रा किती वेळ करावी?

दिवसातून एक-दोन वेळा 10–15 मिनिटे धरा, दिवसाला एकूण सुमारे 45 मिनिटांपर्यंत.

अपान वायू मुद्रेचे फायदे स्त्रिया आणि पुरुषांसाठी वेगळे आहेत का?

सर्वांसाठी सारखेच: पारंपरिकपणे ती हृदयाचा भाग शांत करते आणि तणावामुळे होणारी धडधड, गॅस व ॲसिडिटी कमी करते. ती कधीही औषधांची जागा घेत नाही.

अपान वायू मुद्रेने वजन कमी होते का?

नाही. मुद्रेमुळे चरबी घटते याचा कोणताही पुरावा नाही. वजनासाठी नियमित हालचाल आणि आहार महत्त्वाचे आहेत; मुद्रा फक्त विश्रांतीला आधार देते.

अपान वायू मुद्रा आणि अपान मुद्रा एकच आहेत का?

नाही. अपान मुद्रेत तर्जनी सरळ राहते; अपान वायू मुद्रेत ती अंगठ्याच्या मुळाशी वाकवली जाते.

मुद्रा ही एकाग्रता आणि विश्रांतीसाठीची पारंपरिक साधना आहे. विशिष्ट आरोग्य परिणामांवरील संशोधन मर्यादित आहे; वैद्यकीय उपचारांसोबत वापरा, त्यांच्याऐवजी नाही.

तुमची भाषा निवडा