เกวลกุมภกะ: จังหวะหยุดตามธรรมชาติของลมหายใจ

เกวลกุมภกะคือการหยุดลมหายใจที่เกิดขึ้นเองโดยไม่ต้องใช้ความพยายาม ตามที่บรรยายไว้ในตำราหฐโยคะ เกิดขึ้นหลังการฝึกยาวนานและในสมาธิลึก โดยไม่ได้ตั้งใจหายใจเข้า หายใจออก หรือกลั้น

สหิตกุมภกะคือการตั้งใจกลั้นลมหายใจต่อจากการหายใจเข้าหรือออก ส่วนเกวลกุมภกะไม่ได้ตั้งใจกลั้น มันเกิดขึ้นเองเมื่อกายและจิตนิ่งมาก

ไม่ได้ การบังคับกลั้นนาน ๆ ไม่ได้นำไปสู่ภาวะนี้ และอาจเสี่ยงด้วย เส้นทางตามตำราดั้งเดิมคือการหายใจช้าอย่างนุ่มนวล การกลั้นสั้น ๆ อย่างสบาย และการทำสมาธิ โดยควรมีครูแนะนำ

จังหวะหยุดตามธรรมชาติเองไม่อันตราย แต่การพยายามบังคับด้วยการกลั้นนาน ๆ อาจทำให้ความดันโลหิตขึ้นชั่วคราว เวียนหัวหรือเป็นลม และกระตุ้นอาการแพนิกได้ ผู้ที่มีโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง ต้อหิน โรคลมชัก หรือตั้งครรภ์ ไม่ควรฝึกกลั้นลมหายใจ

ตามตำราดั้งเดิมคือความนิ่งลึกและการดื่มด่ำในสมาธิ ยังไม่มีงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ที่เชื่อถือได้ การหายใจช้าเพื่อเตรียมตัวช่วยเรื่องการผ่อนคลายและสมาธิเป็นหลัก

คัมภีร์ดั้งเดิมกล่าวไว้เช่นนั้น แต่เป็นคำกล่าวอ้างทางจิตวิญญาณ ไม่ใช่ผลที่พิสูจน์แล้ว ครูส่วนใหญ่แนะนำให้ฝึกเพื่อความสงบของจิต ไม่ใช่เพื่อพลังพิเศษ