કેવી રીતે કરવું, પગલે પગલે
- આરામથી બેસો કે સૂઈ જાઓ અને જે ભાગ થાકેલો, તણાવવાળો કે દુખતો લાગે તે શોધો, જેમ કે પેટનો નીચલો ભાગ, કપાળ કે જકડાયેલો ખભો.
- એક કે બંને હાથમાં તર્જની, મધ્યમા, અનામિકા અને ટચલીનાં ટેરવાં અંગૂઠાના ટેરવા સાથે ભેગાં કરો, જેથી પાંચેય ટેરવાં બંધ કળીની જેમ મળે.
- જોડેલાં ટેરવાં તે ભાગ પર હળવેથી રાખો, ઇચ્છો તો કપડાં ઉપરથી. કાંડાં અને ખભા નરમ રાખો.
- ધીમો શ્વાસ લો અને કલ્પના કરો કે દરેક શ્વાસ ટેરવાં અડે છે તે બિંદુ સુધી વહે છે.
- લગભગ 5 મિનિટ રહો, પછી હાથ છોડો, ઝાટકો અને આરામ કરો. સારું લાગે તો દિવસમાં થોડી વાર કરો.
ફાયદા
- પરંપરાગત રીતે એક થાકેલા કે તણાવવાળા ભાગ પર ધ્યાન અને ઊર્જાની લાગણી લાવવા વપરાય છે
- પરંપરાગત રીતે પેટનો નીચલો ભાગ, કપાળ કે ખભા જેવી જકડાયેલી જગ્યા હળવી કરવા વપરાય છે
- પરંપરાગત રીતે વ્યસ્ત દિવસમાં ટૂંકા, એકાગ્ર વિરામ તરીકે વપરાય છે
- આયુર્વેદિક મુદ્રા સિદ્ધાંતમાં પરંપરાગત રીતે પાંચેય તત્ત્વોને (પાંચેય આંગળીઓ) જોડવા વપરાય છે
સાવચેતીઓ
- મુકુલ મુદ્રા કિડની, હૃદય, આંખ કે ચામડીના રોગની સારવાર કરતી નથી. દવા ચાલુ રાખો અને નવા, તીવ્ર કે લાંબા દુખાવા માટે ડૉક્ટરને મળો.
- ફક્ત હળવો સ્પર્શ કરો. તાજી ઈજા, ઘા, સોજો કે દુખતા સાંધા પર દબાણ ન કરો.
- છાતીમાં દુખાવો, પેટમાં તીવ્ર દુખાવો કે તાવ સાથેના દુખાવા માટે ડૉક્ટર જોઈએ, મુદ્રા નહીં.
સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા વાંચો (અંગ્રેજીમાં)
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
મુકુલ મુદ્રા શું છે?
મુકુલ મુદ્રા એવી હસ્તમુદ્રા છે જેમાં ચારેય આંગળીઓનાં ટેરવાં અંગૂઠાના ટેરવાને મળે છે, બંધ કળી કે ચાંચ જેવાં. યોગમાં જોડેલાં ટેરવાં શરીરના થાકેલા કે તણાવવાળા ભાગ પર રાખીને તેમાં શ્વાસ લેવાય છે.
મુકુલ મુદ્રા કેટલો સમય રાખવી?
લગભગ 5 મિનિટ, દિવસમાં થોડી વાર. આ મુદ્રા માટે ટૂંકાં, વારંવારનાં સત્રો સૌથી યોગ્ય છે.
મુકુલ મુદ્રામાં ટેરવાં ક્યાં રાખવાં?
જે ભાગ થાકેલો કે તણાવવાળો લાગે ત્યાં: ઘણી વાર પેટનો નીચલો ભાગ, કપાળ, કમરનો નીચલો ભાગ કે ખભો. હળવો સ્પર્શ કરો અને ઈજા પર ક્યારેય દબાણ ન કરો.
મુકુલનો અર્થ શું છે?
સંસ્કૃતમાં મુકુલ એટલે કળી. આ મુદ્રા હજુ ન ખીલેલી ફૂલની કળી કે પક્ષીની ચાંચ જેવી દેખાય છે.
શું ગુજરાતી અને હિન્દીમાં મુકુલ મુદ્રાના ફાયદા અલગ છે?
દરેક ભાષામાં ફાયદા સરખા છે: એક થાકેલી કે તણાવવાળી જગ્યા પર હળવાશ અને એકાગ્રતા. હિન્દીમાં તેને मुकुल मुद्रा કહે છે.
શું મુકુલ મુદ્રા ચામડી માટે સારી છે?
તે ચામડી સુધારે છે તેનો કોઈ પુરાવો નથી. ઊંઘ, પાણી, તડકાથી રક્ષણ અને ઓછો તણાવ વધુ મહત્ત્વના છે.
મુદ્રાઓ એકાગ્રતા અને રાહત માટેનો પરંપરાગત અભ્યાસ છે. ચોક્કસ સ્વાસ્થ્ય અસરો પર સંશોધન મર્યાદિત છે; તેનો ઉપયોગ તબીબી સારવારની સાથે કરો, તેના બદલે નહીં.